Thuốc nào trị chứng mất ngủ?

Con người tùy theo tuổi tác mà có giấc ngủ dài hay ngắn, nông hay sâu. Trẻ sơ sinh và người rất già (trên 90 tuổi) ngủ rất nhiều, tới 10-15 giờ mỗi ngày, người trưởng thành cần ngủ 7-8 giờ/ngày.
Nếu không đạt được những giờ ngủ bình thường ấy kèm theo khó ngủ và giấc ngủ không ngon, không sâu sẽ làm suy giảm hoạt động ban ngày, hiện tượng này gọi là mất ngủ. Mất ngủ tạm thời là mất ngủ khoảng dưới 2 tuần lễ, mất ngủ mạn tính được quy ước từ 3 tháng trở lên.
Muốn chữa mất ngủ thì điều cốt yếu là tìm nguyên nhân gây mất ngủ. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng dễ tìm được nguyên nhân, trong trường hợp chưa tìm được nguyên nhân cần có sự hỗ trợ của thuốc ngủ. Nếu không có tổn thương thực thể nào, đa phần là do kích thích, căng thẳng, lo âu, suy nghĩ quá mức.
Thị trường thuốc hiện nay có rất nhiều thuốc ngủ, an thần, đó là:
Các barbital: Những thuốc này, thế kỷ trước được dùng nhiều và rộng rãi, nay đã có nhiều thuốc mới an toàn hơn, thuốc chỉ còn sử dụng trong một phạm vi nhất định như gây mê, cho bệnh nhân bị động kinh…
Các benzodiazepin: Thuốc có nhiều dẫn xuất được dùng nhiều nhất, mỗi dẫn xuất lại có những tác dụng an thần như: trấn tĩnh, giải lo âu; điều trị rối loạn giấc ngủ do kích thích, mệt mỏi lo lắng; chống kinh giật, co thắt cơ. Một số dẫn xuất còn được dùng để làm thuốc cai rượu…

Đây là mẫu, bạn có thể sửa lại ảnh, màu nền, kích cỡ của bảng tùy theo nhu cầu.

Các thuốc này đều có tác dụng khá giống nhau, nhưng có nhiều điểm khác nhau về mức độ tác dụng, thời gian tác động (ngắn, trung bình, dài), thời gian bán thải ít là vài giờ, lâu có thể tới 100 giờ. Ví dụ như estazolam thời gian tác động trung bình, thời gian bán thải từ 10-24 giờ; flurazepam, thời gian bán tác động dài, thời gian bán thải tới 100 giờ. Đa số những thuốc này đều để lại những tác dụng không mong muốn gây khó chịu như lờ đờ, vật vã, chếnh choáng…
Điều hết sức chú ý khi dùng các thuốc ngủ an thần dẫn xuất benzodiazepin là: Có thể bị lệ thuộc nếu dùng liều cao, lâu dài. Khi không dùng thuốc, có hiện tượng cai thuốc như nhức đầu, mất ngủ, lo âu, đau và căng cơ, dễ bị kích thích, lú lẫn, có thể bị run, co giật, ảo giác và quên. Vì vậy cần có sự chỉ định liều lượng, thời gian sử dụng của bác sĩ chuyên khoa.
Thuốc có nhiều chống chỉ định: người nhược cơ, trầm cảm, phụ nữ mang thai 3 tháng đầu, 3 tháng cuối thai kỳ và người đang nuôi con bú.
Cấm uống rượu và chế phẩm có cồn (bia, vang nhẹ, rượu nếp…) hoặc dùng cùng lúc với các thuốc ức chế thần kinh trung ương khác, thuốc chống trầm cảm, thuốc trị động kinh, thuốc kháng histamin H1 làm dịu… vì nếu uống cùng các thuốc này sẽ làm tăng tác dụng an thần tới mức nguy hiểm.
Không dùng cho người đang đứng máy, lái xe, làm việc trên cao hoặc môi trường nguy hiểm; những người phải thức đêm (trực đêm), những người phải tập trung tinh thần, tư tưởng vào công việc. Người già có thể bị ngã do tác dụng phụ của thuốc.
Các kháng histamin H1 làm dịu: dựa vào nhóm etylamin, người ta tổng hợp ra các thuốc kháng histamin H1 để dùng trong trường hợp dị ứng, buồn nôn, nôn, ban ngứa, chóng mặt, nhưng riêng với diphenhydramin và promethazin được dùng trong chứng mất ngủ.
Cần lưu ý là chúng cũng có các chống chỉ định và lưu ý như các benzodiazepin trên đây mà còn có những tác dụng phụ như suy giảm hệ thần kinh trung ương, ngủ sâu, mệt mỏi, choáng váng, mất phối hợp hoặc ngược lại là kích thích với người già và trẻ em. Thuốc còn gây nhức đầu, keo dịch tiết (khô miệng, mờ mắt, táo bón) đặc biệt gây tăng triển khối u tuyến tiền liệt.

Mất ngủ có rất nhiều nguyên nhân: có thể do lo nghĩ, buồn phiền căng thẳng (stress); do rối loạn hành vi tâm thần; do bệnh trầm cảm, bệnh đường tiêu hóa, tim mạch, hô hấp, tiết niệu, thần kinh, da, cơ xương… các chứng đau nói chung; ngừng thở khi ngủ; do xa lạ nhà, do môi trường sống như tiếng ồn, nhạc, mùi và đặc biệt là do thuốc. Rất nhiều chất gây mất ngủ như cafein, nicotin, amphetamin, các corticoid, thuốc lợi tiểu, thuốc chẹn beta và chủ vận beta, thuốc tránh thai uống, aminophylin, hormon tuyến giáp thuốc kích thích ba vòng…

Các thuốc khác: Các thuốc như benzoctamin tác dụng trấn tĩnh nhưng an thần kém hơn diazepam; buspiron tác dụng trị lo âu là chính, không gây an thần; captodiam tác dụng trấn tĩnh nhẹ; etifoxin trị lo âu và điều hòa thần kinh thực vật; hydroxyzin với thần kinh dễ kích thích và gây ngủ nhẹ; mephenoxalon dùng trong căng thẳng thần kinh, tăng xúc cảm, rối loạn thần kinh thực vật; meprobamat với lo âu, thần kinh bị kích thích và khó ngủ; trimetozin gây trấn tĩnh, giải lo âu nhưng không gây ngủ và không thư giãn cơ; valnoctamid gây trấn tĩnh giải lo âu do rối loạn chức năng; zolpidem chủ vận đặc hiệu đến thụ thể trung tâm thuộc phức hợp.
Các dược thảo: Việc truyền tụng tâm sen, nhị sen, lá vông, hoa thiên lý, lạc tiên, tang bạch bì, long nhãn, đan sâm, táo nhân… theo kinh nghiệm dân gian ít nhiều có tác dụng an thần. Tuy nhiên để có hiệu lực và tác dụng, thuốc cần được tiêu chuẩn hóa về các mặt, kể cả lâm sàng, tương tự như passiflozine (passiflore và aubepine) hoặc passinevryl (passiflore – cây lạc tiên, aubepine – cây đào gai, valeriane – cây nữ lang, saule – cây liễu) với dạng bào chế thích hợp sẽ tốt hơn nhiều. Mất ngủ là một điều tồi tệ trong đời sống. Nó ảnh hưởng rất nhiều đến sinh hoạt, lao động học tập và tâm sinh lý. Thuốc ngủ chỉ có tác dụng hỗ trợ, không chữa được tận gốc căn nguyên bệnh. Dùng thuốc nên từ liều thấp và điều quan trọng là tránh lạm dụng thuốc và phải dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Không nên uống trà, cà phê và các chất kích thích thần kinh, nhất là buổi tối. Uống một cốc sữa nóng, luyện tập nhẹ nhàng và vệ sinh giấc ngủ tỏ ra có ích.

DS. Phạm Thiệp – skđs

Những quan niệm sai lầm về giấc ngủ

Người ta ước tính rằng tại Mỹ, tình trạng buồn ngủ trong khi lái xe gây ra khoảng 56.000 vụ tai nạn mỗi năm, trong đó có hơn 1.500 người tử vong
Mất ngủ là triệu chứng của hơn 80 loại bệnh. Chính áp lực công việc nặng nề và nhịp sống thời công nghiệp, lối sống dịch vụ của cư dân thành thị là những nguyên nhân chính gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Xu thế phát triển đã làm mỗi người khó thích ứng kịp và áp lực về mức sống cũng góp phần không nhỏ làm rối loạn giấc ngủ. Tình trạng rối loạn giấc ngủ là một trong những nguyên nhân làm gia tăng các vấn đề về sức khỏe như tim mạch, đặc biệt là sức khỏe tâm thần. Mất ngủ sẽ trở nên hết sức nguy hiểm nếu không được kiểm soát vì tình trạng sẽ diễn tiến ngày càng nặng. Tuy nhiên, ít ai hiểu biết đúng về giấc ngủ để có những điều chỉnh kịp thời. Hiện nay, có 5 quan niệm sai lầm phổ biến về giấc ngủ được ghi nhận.
Ngủ là lúc cơ thể và não bộ ngưng hoạt động để nghỉ ngơi và thư giãn.
Mặc dù đó là lúc cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng nhưng trong giấc ngủ, cơ thể và não bộ vẫn duy trì một mức độ hoạt động nào đó. Giống như ăn uống và vận động, một giấc ngủ có chất lượng rất quan trọng để duy trì sức khỏe tốt. Một giấc ngủ kém chất lượng có thể gây ra những xáo trộn về mặt cơ thể và tinh thần, thậm chí có thể gây ra chết sớm.
Nghe nhạc bằng Walkman sẽ giúp tỉnh táo hơn khi đang buồn ngủ trong lúc lái xe.
Nghe nhạc trong trường hợp này chỉ giúp duy trì sự tỉnh táo tạm thời chứ không kéo dài được lâu. Cần nhớ rằng ngay cả sự hơi buồn ngủ cũng đủ làm giảm sút khả năng tập trung chú ý và thời gian phản ứng. Một người buồn ngủ trong khi lái xe có thể gục đầu chợp mắt trong vài giây mà không hề hay biết – một thời gian vừa đủ để có thể gây tai nạn. Người ta ước tính rằng tại Mỹ tình trạng buồn ngủ trong khi lái xe gây ra khoảng 56.000 vụ tai nạn mỗi năm, trong đó có trên 1.500 người chết.
Nguyên nhân chủ yếu của mất ngủ là do lo lắng.
Mất ngủ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau về mặt cơ thể, tinh thần và stress. Mất ngủ là cảm giác không được ngủ đầy đủ. Người mất ngủ có thể khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, dậy quá sớm và không thể ngủ lại được hay phối hợp giữa các hình thức trên. Rối loạn này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Nó có thể lâu lâu xuất hiện trong một, hai đêm hoặc có thể kéo dài liên tục nhiều tuần, nhiều tháng, đôi khi nhiều năm. Vì mất ngủ có thể trở thành mãn tính nên cần được chẩn đoán chính xác và điều trị thích hợp nếu kéo dài hơn một tháng.
Cơ thể có sẵn khả năng tự nhiên nhằm điều chỉnh lập tức các sai lệch giấc ngủ về mặt thời gian như khi làm việc theo ca hay đi qua những nước có múi giờ khác nhau trong thời gian ngắn.
Đồng hồ sinh học trong mỗi con người làm cho chúng ta cảm thấy buồn ngủ vào ban đêm và tỉnh táo vào ban ngày. Chúng không thể thay đổi lập tức theo môi trường xung quanh. Những người làm việc theo kiểu thường xuyên đổi ca liên tục thường bị rối loạn giấc ngủ do trái với đồng hồ sinh học. Hiện tượng tương tự cũng xảy ra đối với những người đi qua những nước có múi giờ khác nhau trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khi chuyển đến một nước có múi giờ khác trong thời gian đủ lâu, cơ thể sẽ dần thích nghi với môi trường mới.
Người ta sẽ cần ngủ ít hơn khi già.
Khi già, không phải chúng ta cần ngủ ít hơn mà chính là chúng ta nhận được giấc ngủ ngắn hơn bởi vì khả năng ngủ lâu và ngủ sâu giảm dần khi tuổi càng cao. Người già thường có giấc ngủ không sâu và họ dễ bị đánh thức bởi ánh sáng, tiếng ồn và sự đau đớn. Ngoài ra, một số bệnh nội khoa thường gặp ở tuổi già cũng có thể gây mất ngủ.

Nguoi lao dong – Bác sĩ Lê Quốc Nam

Món ăn chữa mất ngủ

Một số thức ăn có tác dụng an thần, có ích cho người mất ngủ và đem lại một giấc ngủ ngon cho những người lao động trí óc, thường xuyên bị căng thẳng tâm trí. Các thực phẩm có lợi cho giấc ngủ thường được nhắc tới là: hạt sen, long nhãn, hoa thiên lý, mộc nhĩ, rau nhút…
Hạt sen
Gọi là liên nhục, có vị ngọt, tính mát, tác dụng bổ tâm, bổ tỳ vị, an thần. Thường dùng chữa cơ thể suy nhược, ăn uống kém, mất ngủ, tiêu chảy. Các món ăn chế biến từ hạt sen, tốt cho người bị mất ngủ gồm có:
- Cháo hạt sen: hạt sen 100g nấu cháo với thịt heo nạc 100g + gạo nếp 50g, nêm gia vị để ăn.
- Nước sen – dừa: hạt sen 100g (hạt sen tươi 150g), dừa nạo 100g, đường cát 400g. Nấu hạt sen chín mềm, hoà với dừa nạo và nước đường để dùng,
- Chè hạt sen – long nhãn: hạt sen tươi 100g, long nhãn 300g (bóc lấy cùi), đường cát 400g. Nấu chè để ăn.
Mộc nhĩ đen

Mộc nhĩ đen còn gọi là nấm tai mèo, có vị ngọt, tính bình, tác dụng dưỡng huyết, thông mạch, ích khí, cầm máu, an thần, ăn nhiều thì thân thể nhẹ nhàng, trí nhớ tốt. Các món ăn dùng mộc nhĩ để chữa mất ngủ:
- Song nhĩ thang: mộc nhĩ đen 10 – 16g, mộc nhĩ trắng (tuyết nhĩ) 10 – 16g, đường phèn 30g. Ngâm hai loại cho nở, bỏ chân, rửa sạch cho vào bát cùng đường phèn và nước vừa đủ. Đem hấp hoặc chưng cách thuỷ khoảng một giờ. Ăn luôn cả cái và nước vào buổi chiều, tối.
- Canh mộc nhĩ – linh chi: mộc nhĩ đen 15g, mộc nhĩ trắng 6g, nấm linh chi 6g, táo tàu 30g, gừng 2 – 3 lát, nấu với 750ml nước cho chín nhừ, chia hai lần dùng trước bữa ăn.
- Canh mộc nhĩ – hạt sen: mộc nhĩ đen 30g, hạt sen 30g, táo tàu 20g. Nấu với 750ml nước đến khi hạt sen chín mềm là được. Có thể thêm mật ong hoặc đường phèn để dùng vào buổi chiều, tối.
Rau nhút

Rau nhút còn gọi là quyết thái, thuỷ quỳ, có vị ngọt, tính hàn, thông độc, tác dụng hoà tạng phủ, lợi trường vị, mát gan, mạnh gân cốt, giải nhiệt độc, an thần, lợi tiểu. Rau nhút thường dùng để ăn sống, nấu canh chua.
- Ăn sống: hái đọt non, nhặt bỏ rễ và lớp bao trắng bên ngoài, rửa sạch với nước muối loãng dùng ăn cả cọng lẫn lá. Thường ăn tươi chấm với nước mắm kho hoặc nước tương.
- Nấu canh chua: rau nhút rửa sạch, cắt khúc ngắn, cho vào nồi canh chua các loại cá đồng (trê, rô, lóc…) cùng với các loại rau khác.
- Trà rau nhút: rau nhút (khô) 30g, lá sen 10g, lá vông 12g, lạc tiên 12g. Nấu với 750ml nước, sắc còn 300ml, chia hai lần uống trước bữa ăn. Rau nhút được xem là loại rau chữa mất ngủ có hiệu quả tốt, làm cho giấc ngủ được êm và sâu hơn. Những người hay bị lạnh bụng, trẻ nhỏ, không nên ăn rau nhút. Ngoài ra, bạn có thể dùng thêm các thức ăn giàu tryptophan (một loại acid amin) như sữa, yaourt, chuối, dầu phộng, các loại hạt quả… cũng sẽ giúp dễ ngủ hơn.

Lương y Đinh Công Bảy – SGTT

Nằm ngủ hướng Tây dễ gặp ác mộng

Kết quả một nghiên cứu ở Mỹ đăng trên tạp chí Prima cho biết khi nằm ngủ quay đầu về hướng Bắc huyết áp sẽ tối thiểu, giấc ngủ sâu hơn, quay đầu về hướng Nam dễ rơi vào trạng thái kích thích thần kinh, quay về hướng Tây dễ gặp ác mộng.
Ngoài ra, một nghiên cứu khác do BS. Jules Regnault nêu dẫn (trong quyển sách Biodynamique et Radiations) còn cho thấy, những người ngủ quay đầu về hướng Bắc và hướng Tây có lượng hồng cầu và bạch cầu cao hơn nhiều so với những người ngủ đầu quay về 2 hướng Đông và Nam.
Theo y học phương Đông, con người sống trong vũ trụ, hô tiếp thiên căn, hấp thu địa khí, bẩm thụ 2 khí âm dương mà tồn tại. Càng sống thuận theo tự nhiên chừng nào con người càng dễ giữ gìn sức khỏe và kéo dài tuổi thọ. Mỗi ngày, chúng ta thường ngủ nghỉ khoảng 8 giờ ở tư thế nằm. Do đó, nếu lựa chọn được tư thế nằm thích hợp, thuận theo những trường lực của vũ trụ có thể tác động tốt đến sức khỏe.
Sự ứng hợp âm – dương trong tư thế đầu Bắc chân Nam
Nói chung, mọi sự vật, hiện tượng đều phân ra âm – dương, cơ thể con người và trời đất cũng vậy. Ở con người, đầu thuộc dương, chân thuộc âm, bên phải cơ thể thuộc dương, bên trái thuộc âm. Theo nguyên lý âm dương, 2 vật cùng cực sẽ đẩy nhau, 2 vật khác cực sẽ hút nhau. Theo thuyết này, âm gặp âm hoặc dương gặp dương có thể gây khó chịu. Ngược lại, dương và âm gặp nhau sẽ thu hút nhau và tạo cảm giác dễ chịu.

Đồ hình mô tả sự ứng hợp âm dương giữa 2 bên, trên, dưới của cơ thể và bốn phương Đông Tây Nam Bắc của vũ trụ bên ngoài.
Sự phối hợp thuận lý giữa một người nam và một người nữ hoặc sự hút nhau giữa 2 nam châm đối cực và đẩy nhau khi cùng cực là vì lẽ này. Do đó, khi nằm ngủ, nếu đầu quay về hướng Bắc, đầu thuộc dương sẽ ứng với khí âm của phương Bắc, 2 chân thuộc âm sẽ ứng với khí dương ở phương Nam; nửa bên phải cơ thể thuộc dương sẽ gặp khí âm ở hướng Tây; nửa bên trái cơ thể thuộc âm sẽ tiếp giáp với hướng Đông thuộc dương, mặt lưng cơ thể thuộc dương tiếp với khí âm của mặt đất.
Như vậy, nếu đầu hướng về Bắc sẽ tạo được sự ứng hợp âm – dương ở cả 4 bên và trên dưới, một hình thức thiên nhân tương ứng dễ bảo đảm được các hoạt động khí hóa bình thường của cơ thể.
Nguyên lý về âm dương ứng hợp cũng được tuân thủ nếu đầu Bắc chân Nam được phối hợp với tư thế nằm nghiêng về bên phải, mặt quay hướng về Tây. Ở tư thế này, nửa bên phải của cơ thể thuộc dương sẽ gặp âm của quả đất, nửa bên trái sẽ ứng với phần dương của trời. Đây là tư thế ngọa thiền (thiền nằm) của đạo gia.
Ngoài ra, từ trường của quả đất tác động giống như một khối nam châm cực lớn, với những đường sức đi ra từ Bắc bán cầu và đi vào ở Nam bán cầu. Theo học thuyết kinh lạc, các đường kinh dương trong cơ thể di chuyển theo chiều từ đầu xuống chân (dương giáng). Do đó, thế nằm đầu Bắc chân Nam còn làm cho các đường kinh dương dễ di chuyển thuận chiều theo từ trường của quả đất, giúp cho sự lưu thông khí huyết và sự điều hòa hoạt động chức năng của các cơ quan.
Thật ra, ở người khỏe mạnh, hướng nằm trong khi ngủ có thể không tạo ra khác biệt đáng kể. Tuy nhiên, ở những người có hệ thần kinh quá nhạy cảm hoặc những người âm hư dễ bị kích hoạt, những cơn khí nghịch thì những hướng nằm không có sự ứng hợp âm dương có thể làm nặng thêm các chứng trạng do khí nghịch gây ra.
(Theo Sức khỏe và Đời sống)